Historia Ogrodów

ARTYKUŁ 1

OGRODY ZAMKU KRÓLEWSKIEGO W WARSZAWIE

W dniu 11 maja 2019 roku Zamek Królewski w Warszawie uroczyście otworzył dla publiczności swoje odtworzone ogrody. Po raz pierwszy kompletne towarzyszą rezydencji, która zyskuje oprawę godną siedziby królów i Rzeczypospolitej. Ogrody wracają w dialogu ze swoją przeszłością, z tradycją miejsca i zakorzenionymi tu formami. Po ponad 70-ciu latach kończy się etap licznych i wspaniałych wizji projektowych, rozpoczętych i niedokończonych realizacji, sytuacji niszczących teren do zera, dewastacji, lekceważenia i marginalizacji otoczenia Zamku.

Brak ogrodów był bardzo widoczny w krajobrazie Warszawy. W przeszłości już od XVIII wieku, od czasów króla Stanisława Augusta próbowano zagospodarować teren pod Zamkiem. Kiedy tylko nadarzała się ku temu okazja, bieg historii przerywał działania zmierzające do osiągnięcia celu.

Zamek Królewski w Warszawie głęboko wpisany jest w historię jako symbol polskiej państwowości i suwerenności. Reprezentacyjny ogród zawsze stanowił niezbędne dopełnienie rezydencji monarchów.  Pierwsze wzmianki o Ogrodzie Zamku pochodzą z XV w., a więc z zamierzchłych czasów książąt mazowieckich. W kolejnych stuleciach jego losy były zmienne – na skutek zawirowań historycznych pojawiał się i znikał, kurczył i rozszerzał, popadał w zaniedbanie i odzyskiwał swój blask.

Ogrody zamkowe – zrewitalizowany w 2015 Górny i w 2018 Dolny – tworzą wzajemnie dopełniającą się całość, stylistycznie łączącą ducha modernizmu międzywojennego z elementami sztuki baroku.

Prace nad odtworzeniem ogrodów trwały od 2013 r. do 2018 r. Projekt obejmował obszar ponad 2,5 ha, a jego podstawę miały stanowić odtworzone - w stopniu w jakim to możliwe - boskiety grabowe. Zaplanowano powrót licznych elementów architektury parkowej: fontann, waz z roślinnością, ławek, ścieżek czy rabat kwiatowych. Wzorem koncepcji architekta Szyszko - Bohusza z 1937  roku założenie oparto na dwóch osiach symetrii: poprzecznej - łączącej boskiety, oraz podłużnej - spinającej Ogród Górny od elewacji Zamku z Ogrodem Dolnym aż do Wisłostrady. Na środku osi podłużnej odtworzono wgłębnik trawiasty zakończony półkolistymi schodami oraz dwie fontanny w Ogrodzie Górnym.

Ogród Dolny zachowuje charakter nadany jeszcze przez króla Stanisława Augusta. Jest ogrodem dostępnym dla publiczności - swego rodzaju parkiem publicznym, ale o charakterze rezydencjonalnym. Górny natomiast wydzielony diagonalnymi ścieżkami na skarpie jest bliższy rezydencji i odgrywa rolę dawnego ogrodu przeznaczonego do dyspozycji mieszkańców rezydencji.

Adaptacja Ogrodów Zamku Królewskiego podczas procesu rewaloryzacji do współczesnych wymagań, które stawia się dla tego typu obiektów, pozwoliła uzyskać planowane cele użytkowe przy jednoczesnym zachowaniu i poszanowaniu materii zabytkowej. Ogrody posiadają najnowocześniejsze na dzień dzisiejszy rozwiązania technologiczne, które są niejako "niewidoczne" dla odbiorcy ogrodu.

Prace inwestycyjne zostały sfinansowane z dotacji Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz z Europejskich Funduszy Strukturalnych i Inwestycyjnych VIII osi priorytetowej Ochrona dziedzictwa kulturowego i rozwój zasobów kultury Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko oraz z dotacji celowej Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Ogrody zamkowe to dziś wymarzone miejsce odpoczynku, dostępne dla wszystkich chętnych. Z jednej strony otoczone majestatyczną bryłą Zamku, z drugiej otwierające się na piękną panoramę doliny Wisły, tworzą czarującą przestrzeń, będącą idealną odskocznią od zgiełku miasta. Odtworzone Ogrody Zamku Królewskiego w Warszawie na nowo powracają do biegu historii nierozerwalnie związanego z istnieniem Zamku, wyglądem Starego Miasta, a także, tak ważnej  panoramy miasta od strony Wisły i układu całej Skarpy Warszawskiej, której są elementem. Ogrody są otwarte dla publiczności codziennie i stanowią doskonałe rozszerzenie i uzupełnienie muzealnych wnętrz zamkowych.

Ogrody Zamku Królewskiego w Warszawie są członkiem trzech organizacji międzynarodowych zrzeszających historyczne założenia ogrodowe Europy. Stanowią przystanek na Europejskim Szlaku Ogrodów Historycznych certyfikowanym przez Radę Europy. Reprezentują miejsce, które łączy w sobie wiele wartości: m.in. historycznych, krajobrazowych, naturalnych czy społecznych. Synergia wartości jest w niezwykły sposób widoczna w Królewskich Ogrodach, które przypominają o sile i wytrwałości narodu polskiego w dążeniu do odbudowy własnej stolicy zniszczonej działaniami wojennymi. Historyczna chwila powrotu Ogrodów do Zamku to symboliczne zakończenie procesu restytucji Zamku, odbudowy Starego Miasta i całej Warszawy.

loga unii

ARTYKUŁ 2:

OGRODY DOLNE ROK PO OTWARCIU

W maju 2019 r. udostępniono dla publiczności odtworzone Ogrody Dolne. Niemal 50 tys. gości wspólnie z Dyrektorem Zamku prof. Wojciechem Fałkowskim uczestniczyło w uroczystości otwarcia Ogrodów. Niestety ograniczenia związane z pandemią uniemożliwiły świętowanie rocznicy powrotu ogrodów do Zamku w maju 2020 r. Mimo to, Ogrody Dolne w ciągu całego roku odwiedziło niemal 200 tys. gości.

W pierwszej części roku 2020 ogrody zachwyciły łanami roślin cebulowych, które końcem kwietnia zakwitły w rabatach pomiędzy historycznymi boskietami. Wśród nich, najważniejszą rośliną był oryginalny tulipan z kolekcji roślin należących do Zamku Królewskiego pn. ‘Serce Warszawy’. Oryginalna nazwa kwiatu, nadana w dniu otwarcia ogrodów przypomina nam co roku o sile i wytrwałości narodu polskiego w dążeniu do odbudowy miasta zniszczonego w wyniku działań wojennych. Kolejno tulipany zastąpiły letnie szałwie, pachnące heliotropy, pacioreczniki, dalie i cynie zmieszane z werbenami, które przyciągały do ogrodów zarówno gości jak i liczne owady i ptaki. Letni wystrój ogrodu wzbogacała soczysta, zielona trawa, która cieszyła się największym zainteresowaniem dzieci i miłośników wypoczynku w otoczeniu natury. Zieleń zabytkowych boskietów dopełniała urody letnich ogrodów, a w cieniu najstarszych drzew można było zyskać schronienie nawet w najbardziej upalne dni. Jesienna aranżacja kwiatowa przybrała barwy nawiązujące do palety Rembrandtowskich kolekcji malarskich i trwała niestrudzenie aż do przykrycia białą poduchą śniegowego puchu.

W ciągu roku Ogrody zyskały specjalistyczny program nawożenia, wsparcie w pracach przy utrzymaniu trawników w postaci robotów koszących czy racjonalny system centralnego sterowania automatycznym nawodnieniem.

Goście zaprzyjaźnili się również z rzeźbą Karmiącej Chimery ustawioną w południowym boskiecie sąsiadującym z trasą W-Z, która cieszyła się bardzo dużym zainteresowaniem zwiedzających.

Wizerunek odtworzonych ogrodów z roku na rok utrwala się w przestrzeni miasta, a posadzona zieleń cieszy oko mieszkańców Warszawy. Warszawa zyskała nową zieloną przestrzeń w sercu miasta, a Zamek otoczenie, godne siedziby Królów i Rzeczpospolitej.

ARTYKUŁ 3:

OGRÓD JAKO SYMBOL NADZIEI W OKRESIE PANDEMII

12 marca 2020 r. na obszarze RP został wprowadzony stan pandemii związanej z chorobą SARS-COV-19. Pociągnął za sobą konkretne obostrzenia, z których część trwa do dzisiaj. Zamknięcie muzeów i instytucji kultury towarzyszyło nam bardzo długo. Szczęśliwie – Królewskie Ogrody pozostały otwarte dla publiczności.

W maju 2019 r. ogrody we wspaniałej formie powróciły do rezydencji po wielu latach nieobecności w przestrzeni miasta. Przewartościowanie priorytetów i postawienie na plan pierwszy troski o zapewnianie komfortu psychicznego zwiedzającym oraz przypominanie o sile jaka tkwi w Naturze i Przyrodzie to aspekty, na których skupił się Zamek Królewski udostępniając Ogrody mieszkańcom Warszawy w okresie ograniczeń powodowanych pandemią. Ogród zmienił niejako swą rolę: stał się obszarem, który przerodził się w dodatkowy symbol: odwzorowanie świata, istniejącego niezależnie od wprowadzanych ograniczeń. Poukładany niezależnie od sytuacji pandemicznej świat przyrody stał się gwarantem, iż rozsypana układanka codziennego życia na nowo skompletuje się niczym wzory rabat kwietnych, które co roku przybierają formy i barwy dobrze nam znane i zaprzyjaźnione. Świat przyrody tworzy bowiem doskonały wzór wartości, który nie rozsypał się w chwili kryzysu pandemicznego. Kalejdoskopowa różnorodność ogrodu stała się dla jego użytkowników wartością, która koi nasze nerwy, uspokaja, wycisza i pomaga przypomnieć sobie „dawną” rzeczywistość, a przede wszystkim napawa nadzieją, iż szybko do niej powrócimy. W dobie pandemii Ogrody dają możliwość zaprzeczenia wizerunkowi realnego świata wypełnionego zakazami i nakazami. Stają się tworzywem do rozmyślań, które zazwyczaj w nich podejmujemy i które ogranicza jedynie nasza wyobraźnia. Podczas pandemii na nowo chcemy przebywać w ogrodzie. W otoczeniu zieleni i prastarych znaczeń szukamy wartości niepodważalnych i nienaruszalnych przez żaden kataklizm i chorobę.

Zamek w okresie pandemii cały rok udostępniał swe ogrody zwiedzającym pozostawiając nadzieję na rychły powrót do normalności. Mieszkańcy Warszawy chętnie odwiedzali ogrody, a przyroda niczym nieograniczona prezentowała swe wdzięki najpełniej w mocy kwiatów i zapachów zmienianych sezonowo rabat. Ogrody stały się jedyną ekspozycją muzealną, która nie została zamknięta w okresie pandemii i w bezpieczny sposób pozwoliła nam na kontakt ze sztuką (ogrodową).

ARTYKUŁ 4:

OGRODY NA CERTYFIKOWANYM SZLAKU KULTUROWYM RADY EUROPY

Ogrody Zamku Królewskiego w Warszawie w roku 2017 wspólnie z kilkoma wiodącymi ogrodami historycznymi Europy utworzyły Europejski Szlak Ogrodów Historycznych działający przy administracji hiszpańskiego Lloret de Mar. Obecnie organizacja łączy ponad 30 historycznych ogrodów z różnych krajów, które wspólnie promują i upowszechniają działania związane z zarządzaniem, utrzymaniem i konserwacją europejskiego dziedzictwa ogrodowego. Wypracowywana jest także wspólna oferta kulturalna i turystyczna, oraz prowadzone są rozmowy nad standaryzacją prac w obrębie historycznej przestrzeni ogrodowej.

W dniach 7-8 października 2020 r. Rada Zarządzająca Banku Rozwoju Rady Europy zatwierdziła certyfikację Europejskiego Szlaku Ogrodów Historycznych, dołączając go do listy 40 certyfikowanych szlaków kulturowych zrzeszonych przy Radzie Europy.

European Route of Historic Gardens skupia historyczne ogrody w celu promowania i podnoszenia świadomości zabytkowych ogrodów, które są nierozerwalnie związane z miejscami o dużym znaczeniu historycznym. Dlatego oprócz swoich nieodłącznych walorów artystycznych i przyrodniczych (botanicznych, krajobrazowych, estetycznych itp.) mających zawsze wysoką wartość historyczną, związaną z ośrodkami decyzji politycznych i prestiżu społecznego różnych narodów i regionów.

Certyfikacja szlaku kulturowego jest swoistą gwarancją jakości. Dzięki współpracy z Przyjaciółmi z europejskich założeń ogrodowych zrzeszonych w organizacji możliwe podejmowanie wspólnych inicjatyw mających na celu ochronę i rozwój historycznych parków i ogrodów.

Więcej informacji na temat nowo utworzonego Europejskiego Szlaku Ogrodów Historycznych można znaleźć na stronie https://europeanhistoricgardens.eu/

Zamek Królewski należy również do dwóch innych organizacji międzynarodowych związanych bezpośrednio z historycznymi ogrodami: European Garden Heritage Network oraz European Boxwood and Topiary Society.

loga

ARTYKUŁ 5:

OGRODY PÓŁNOCNE – NA STYKU DAWNEJ I NOWEJ TOŻSAMOŚCI

Teren zwany Ogrodem Północnym to ostatnia niezagospodarowana przestrzeń będąca w dyspozycji Zamku Królewskiego. Wraz z całym kompleksem Zamku stanowi fragment Skarpy Warszawskiej. Leży w bezpośrednim sąsiedztwie odtworzonych w roku 2019 Ogrodów Dolnych. Zagospodarowanie tej przestrzeni wiąże się nie tylko z wyzwaniami natury technicznej. Świadomość miejsca i otoczenia sprawiają, że liczne wartości określające specyfikę tego obszaru należy rozpatrywać w charakterze osobowości miejsca.

We wrześniu 2020 r. Dyrektor Zamku Królewskiego prof. Wojciech Fałkowski powołał Komisję Ekspertów utworzoną na potrzeby określenia założeń do przyszłego projektu pn. Kompleksowe zagospodarowanie obszaru Ogrodów Północnych. Komisja składa się z grupy niemal 50-ciu specjalistów wielu dziedzin. Aby mieć pewność, że wszelkie wartości określone przez obszar na przestrzeni dziejów aż do dziś będą zauważone i przedyskutowane, wraz z pierwszym posiedzeniem Komisji rozpoczął się etap badań i analiz dotyczących przygotowania przyszłej inwestycji. Spośród członków Komisji wyłoniono Zespół, którego zadaniem stało się  utworzenie interdyscyplinarnego studium uwarunkowań dotyczących Ogrodów Północnych w jak najszerszym zakresie. Przygotowanie studium ma w sposób świadomy wykorzystywać wiedzę i doświadczenie Ekspertów, określić uwarunkowania przyszłej inwestycji w sposób bardzo szczegółowy, uwzględniający wszelkie wartości reprezentacyjne dla miejsca. Studium stanie się holistycznym spojrzeniem określającym możliwości inwestycji w zestawieniu z optymalizacją działań. Będzie stanowić kompendium wiedzy na temat obszaru, rozpatrywać ideę zintegrowanej ochrony dziedzictwa natury, kultury i krajobrazu. Stanie się wkładem merytorycznym do kolejnego etapu, czyli ogłoszenia konkursu na opracowanie koncepcji architektonicznej zaplanowanego na pierwszą połowę roku 2021.

W duchu troski o zastane dziedzictwo naturalne i kulturowe Zamek Królewski rozpatruje własne potrzeby związane z działalnością statutową instytucji w odniesieniu do obszaru, za który odpowiada. Troska jest tym bardziej świadoma, kiedy zostaną ze sobą zestawione duch kontynuacji dobrej tradycji miejsca jakim jest odbudowany Zamek Królewski w Warszawie z koniecznością proponowania nowej tożsamości, zgodnej z celami i zakresami ochrony nakreślonymi dla obszaru. Celem głównym inwestycji staje się więc kontynuowanie, a wręcz udoskonalenie działalności statutowej Zamku dzięki zwiększeniu powierzchni użytkowej. Pośrednio nowa inwestycja przyczyni się również do usprawnienia pracy instytucji, lepszego wykorzystania zasobów powierzchniowych i ludzkich, wzbogacenia oferty kulturalnej o nowe grupy użytkowe, a w kwestiach estetycznych – do osiągnięcia ładu przestrzennego u podnóża Zamku.