Świat Rembrandta. Artyści. Mieszczanie. Odkrywcy

Świat Rembrandta. Artyści. Mieszczanie. Odkrywcy

29 czerwca19 września 2021 r.



Dwa słynne obrazy Rembrandta, pochodzące z kolekcji Zamku Królewskiego w Warszawie, jego ryciny, dzieła innych holenderskich mistrzów ze zbiorów polskich i zagranicznych, a także cenne artefakty rodem z XVII-wiecznych Niderlandów będzie można podziwiać w ramach wystawy przybliżającej historyczno-kulturowy kontekst twórczości jednego z największych artystów w historii światowego malarstwa.

Dziewczyna w ramie obrazu i Uczony przy pulpicie pędzla Rembrandta van Rijna to dwa najcenniejsze obiekty z zamkowej kolekcji i zarazem jedne z kilku najcenniejszych obrazów w polskich zbiorach. Choć oba dzieła są stałym elementem zamkowej ekspozycji, tym razem zostaną wyeksponowane w sposób specjalny – jako koronna część wystawy czasowej przybliżającej niezwykłe uniwersum, jakim była Holandia w XVII stuleciu, a więc w okresie swojego wielkiego kulturowo-ekonomicznego rozkwitu, zwanego „Złotym wiekiem”. W historii sztuki okres ten zaznaczył się jako osobny, szczególny rozdział, a Rembrandt – przy całej swojej wybitności i niepowtarzalności – był jego emblematycznym reprezentantem.

Aby głębiej i pełniej odebrać arcydzieło, warto zanurzyć się w towarzyszący mu historyczno-kulturowy kontekst. To właśnie jego wielostronnemu naświetleniu służyć będzie ekspozycja, na której poza dziełami malarskimi Rembrandta znajdą się jego ryciny, a także około 200 innych obiektów, w tym obrazy holenderskich mistrzów z polskich i zagranicznych kolekcji, ciekawe artefakty z epoki: broń, ceramika delfcka, mapy, meble i inne wytwory rzemiosła oraz niedostępne na co dzień starodruki.

Artyści

Holandia w XVII wieku to światowe centrum handlu i obrotu pieniądza, w którym ton życiu społecznemu nadaje zamożna warstwa kupiecka. Siły społeczne, które w innych krajach odgrywają główną rolę w stymulowaniu rozwoju sztuk pięknych, w Holandii znajdują się w defensywie. Możnych rodów jest niewiele, a Kościół katolicki po reformacji jest politycznie i ekonomicznie osłabiony. Mogłoby się wydawać, że taka sytuacja poskutkuje kulturalną stagnacją. Nic bardziej mylnego. Nobliwi mieszczanie szybko odkrywają dzieła sztuki jako doskonałą lokatę kapitału, a zarazem symbol statusu, artyści zaś odpowiadają na ich potrzeby, odwzorowując świat wartości bliskich sercu swych mecenasów. Życiem artystycznym rządzi rynek, efektem czego jest prawdziwa eksplozja kreatywności. Ocenia się, że w Holandii "wieku Rembrandta" powstaje około pięciu milionów obrazów.

Mieszczanie

Ucieleśnieniem ideałów zamożnych kupców jest dom miejski. Dobrze utrzymane, schludne wnętrza to wizytówka właściciela, który w ten sposób zaświadcza o przymiotach swego charakteru, przedstawiając się jako osoba godna zaufania. Doświadczenia wielu dekad zaciętych walk o niepodległość Niderlandów od panowania Habsburgów sprawiają, że w wyobraźni Holendrów silnie obecne są także motywy militarne. Z kolei emocjonalna więź ze świeżo wywalczoną ojczyzną wyraża się w upodobaniu do krajobrazów – zarówno panoram miejskich, jak i widoków piaszczystych dróg, morskich wybrzeży czy łąk z wypasającym się bydłem oraz wielu przedstawień rzek i kanałów, tak charakterystycznych dla tego zakątka Europy.

Odkrywcy

Jako że Holendrzy w tym czasie stanowią potęgę w morskim handlu, przemierzając szlaki od Ameryki Północnej i Południowej poprzez wybrzeża Afryki aż do krajów Azji Południowo-Wschodniej, także pejzaże egzotyczne i scenki z życia mieszkańców odległych krain przewijają się jako popularny motyw w ówczesnym malarstwie. Bujnie rozwija się także sztuka portretowa. Dzięki niezliczonym wizerunkom osób prywatnych możemy poznać nie tylko fizjonomie przedstawicieli wiodącej warstwy społecznej, ale także modę, jaka ówcześnie w jej kręgach panowała. Prócz oblicz statecznych kupców uwieczniane są także ich rodziny, pogrążone w zajęciach życia codziennego, a nawet służba i osoby z gminu.

Wszystkie wyżej wspomniane oraz wiele innych motywów przewijających się w sztuce holenderskiej XVII w. będzie można odnaleźć w dziełach, które znajdą się na wystawie. Zapraszamy na jedyną w swoim rodzaju artystyczno-kulturoznawczą podróż w czasie i przestrzeni, dzięki której fenomen geniuszu Rembrandta stanie się nie tylko zachwycający, ale także znacznie lepiej zrozumiały.


Wystawie towarzyszyć będzie cykl wykładów naukowych:

30 czerwca 2021 r.Władza i społeczeństwo Holandii czasów Rembranta

Prowadzący: prof. Teresa Chynczewska-Hennel, Uniwersytet Białostocki

14 lipca 2021 r. Kraj i ludzie. Wizerunek Holendrów i ich kraju w sztuce XVII

Prowadzący: prof. Antoni Ziemba, Uniwersytet Warszawski

28 lipca 2021 r. – Kobiety w życiu i sztuce Rembrandta

Prowadzący: Przemysław Głowacki, Warszawska Szkoła Filmowa

1 września 2021 r. – Rozwój nauki. Medycyna w malarstwie Holenderskim

Prowadzący: dr hab. Adam Tyszkiewicz, Warszawski Uniwersytet Medyczny

8 września 2021 r. Świat duchowy w malarstwie holenderskim

Prowadzący: prof. Michał Janocha, Uniwersytet Warszawski

Wystawa została przygotowana w ramach obchodów Jubileuszu 50-lecia odbudowy Zamku Królewskiego w Warszawie.