Odtworzone Ogrody Zamku Królewskiego w Warszawie

Odtworzone Ogrody Zamku Królewskiego

w Warszawie

Odtworzone Ogrody Zamku Królewskiego w Warszawie powróciły do biegu historii nierozerwalnie związanego z istnieniem Zamku, charakterem Starego Miasta, a także panoramy od strony Wisły i układu całej skarpy warszawskiej, której są elementem. Zakończona rewaloryzacja Ogrodu Dolnego dopełnia dzieła restytucji monarszej siedziby i symbolicznie również całego Starego Miasta. W zamyśle twórców nowa przestrzeń rekreacyjna o cechach publicznego parku ma stać się bijącym na nowo "sercem stolicy”.

Reprezentacyjny ogród zawsze stanowił niezbędne uzupełnienie królewskiej rezydencji. Ogrody zamkowe – zrewitalizowany w 2015 Górny i udostępniony publiczności 12 maja 2019 r. Ogród Dolny¨) stanowią wzajemnie dopełniającą się całość, łączącą ducha modernizmu z nawiązaniem do sztuki baroku. Elementami, które przetrwały z czasów przedwojennych, są dwa imponujące boskiety grabowe, tworzące labirynt u stóp skarpy. Usytuowany na zboczu Ogród Górny został zaś pieczołowicie odtworzony na bazie dostępnej ikonografii. Ogrody zamkowe to wymarzone miejsce odpoczynku, dostępne bezpłatnie dla wszystkich chętnych!

Podczas prac projektowych, poprzedzających odtworzenie ogrodów, kierowano się przede wszystkim świadomością, że Zamek stanowi węzłowy element panoramy Warszawy od strony Wisły. Kolorystyką odnowionej w 2013 r. elewacji saskiej nawiązuje do stanu z XVIII w., znanego choćby z Widoku Warszawy od strony Pragi pędzla Bernarda Bellotta zwanego Canalettem. Pełna rekonstrukcja osiemnastowiecznego wizerunku Zamku i ogrodów wymagała znacznego nakładu prac badawczych, analitycznych, przygotowawczych, projektowych i kolejno rekonstrukcyjnych, konserwatorskich, budowlanych i ogrodniczych. Przez wzgląd na ich szeroki zakres oraz specyfikę terenu (inną na tarasie Arkad Kubickiego i skarpie, a inną w dawnym dorzeczu Wisły) odtwarzanie Ogrodów Zamku Królewskiego podzielono na dwa etapy: Ogród Górny i Ogród Dolny.

Z koncepcjami rekonstrukcji ogrodów zmierzyli się Jakub Zemła i Tomasz Zwiech z pracowni Ogród, Park, Krajobraz, którzy stworzyli ostateczną wizję restytucji Ogrodów Zamku Królewskiego.  Z zespołem projektantów współpracowała m.in. dr Małgorzata Szafrańska, która w książce Ogrody Zamku Królewskiego w Warszawie, wydanej w 2017 r. zawarła bogaty zbiór materiałów poświęconych dziejom Ogrodów Zamkowych.

Projekt obejmował obszar ponad 1,9 ha, a jego podstawę miały stanowić odtworzone ─ w stopniu, w jakim jest to możliwe ─ boskiety grabowe. Po stronie południowej, uszczuplonej  o powojenny ślimak Trasy W-Z, z konieczności zaplanowano utworzenie form roślinnych imitujących symetrię założenia geometryczno-parkowego. Przewidziano także powrót licznych elementów architektury parkowej: fontann, waz z roślinnością, ławek, ścieżek czy rabat kwiatowych. Wzorem przedwojennej koncepcji Adolfa Szyszko-Bohusza ogród oparto na dwóch osiach symetrii: poprzecznej ─ łączącej boskiety oraz podłużnej ─ spinającej Ogród Górny od elewacji Zamku z Ogrodem Dolnym aż do Wisłostrady. Na środku osi podłużnej odtworzono wgłębnik trawiasty zakończony półkolistymi schodami. Po bokach trawnik zdobią m.in. żywopłoty skrywające nisze z posągami.

Prace budowlane poprzedzone były badaniami archeologicznymi, które podczas makroniwelacji terenu przyniosły odkrycie zabytkowego kanału ściekowego, datowanego na wiek XVIII, przebiegającego od dawnej Oficyny, która stała w miejscu obecnych Arkad Kubickiego, w kierunku rzeki. Znalezisko zinwentaryzowano i zabezpieczono do ewentualnej przyszłej eksploracji.

Odtwarzając przyszłe miejsce – tak ważne dla warszawiaków i gości stolicy – prowadzono jednocześnie prace konserwatorsko-pielęgnacyjne w zabytkowych północnych boskietach grabowych. Po uprawomocnieniu się decyzji konserwatorskiej, obejmującej zakres prac związany z zabytkową zielenią
w obrębie Ogrodu Dolnego, rozpoczęto odtwarzanie pierwotnej, przedwojennej formy boskietów.

Historyczne drzewa wymagały wielu zabiegów odmładzająco-formujących. Uzupełniono je podsadzeniami z ponad 1500 bloków grabowych o wysokości od 150 do 200 cm. Tym samym uzyskano na nowo dawny kształt boskietów sadzonych zgodnie z założeniem Szyszko-Bohusza. Fragmenty boskietów południowych zostały dosadzone na nowo w zakresie, jaki umożliwiła obecna granica Ogrodów Zamkowych od strony Trasy W-Z.

Praca w obrębie zabytkowego drzewostanu stanowiła jeden z najistotniejszych etapów rekonstrukcji ogrodu. Równolegle wybudowano fontanny po obu stronach podłużnej osi założenia: sześć po jednej i sześć po drugiej stronie. Dodatkową atrakcję stanowi fontanna zlokalizowana wewnątrz jednego z boskietów północnych.

Niezwykle ważny był także komfort przyszłych spacerowiczów: powstały żwirowe i gruntowe ścieżki,
a także nawierzchnie z płyt granitowych, okalające trawiasty wgłębnik. Wzdłuż ciągów spacerowych ustawiono drewniane ławki, identyczne jak w Ogrodzie Górnym. Wazy z piaskowca, obsadzone kwiatami, podkreślają istotne punkty widokowe.

Wzdłuż osi podłużnej dosadzono dwa rzędy szpalerów: bukowy z niszami na 24 rzeźby ogrodowe oraz szpaler z irgi błyszczącej, nawiązującej do XIX wiecznej idei różnorodności form roślinnych. Lekkości całemu założeniu dodaje ponad 65 odmian roślin bylinowych na skarpach okalających trawiasty wgłębnik, a także oś poprzeczna ogrodu, którą w całości wzbogacają kwiaty zmieniane sezonowo, m.in. niezapominajki.

Podczas rewaloryzacji nacisk kładziono przede wszystkim na ochronę i konserwację materii historycznej, którą w Ogrodzie Górnym stanowią zabytkowy mur Tarasu Górnego oraz mur północny, a w Ogrodzie Dolnym ─ wspomniane zabytkowe elementy boskietów grabowych i odkryty przez archeologów kanał. Jednocześnie w Ogrodach zastosowano najnowocześniejsze obecnie rozwiązania technologiczne, które są właściwie "niewidoczne" dla gości: centralny system sterowania automatycznym systemem nawodnieniem, sterowania fontannami i oświetleniem, roboty koszące z funkcją pracy nocnej, monitoring inwazji szkodników (feromony) bądź udogodnienia dla osób niepełnosprawnych. Zamek dysponuje także nową stacją transformatorową, która zaopatruje w energię elektryczną cały obszar ogrodów.

Urokliwa iluminacja ogrodu, złożona z ponad tysiąca urządzeń dostarczających światła  w różnych kombinacjach, powoduje, że teren ten wygląda o zmroku prawdziwie bajkowo. Zachęca do spacerów i delektowania się przestrzenią zwłaszcza latem, kiedy można tu spacerować do 21.30.