W końcowej fazie wazowskiej rozbudowy Zamku, w latach 20. XVII w., skarpę zamkową przekształcono w fortyfikacje nadbrzeżne w stylu starowłoskim. Do ich budowy użyto kamienia wapiennego sprowadzanego Wisłą z kamieniołomów z okolic Kazimierza oraz cegieł miejscowej produkcji. Obwarowania składały się z kurtynowego muru o długości 160 m, flankujących go dwóch bastionów oraz murów wydzielających przestrzeń Zamku od północy i południa. Największy ich element – mur wschodni – posadowiony został na fundamencie z gęsto wbitych pali dębowych w odległości zaledwie kilku metrów od brzegu Wisły. Umocniony granitową i ceglaną okładziną, miał u podstawy 4 m szerokości i wznosił się na wysokość około 10 m. Wieńczyła go ława z otworami strzelniczymi. Stabilność skarpy przekształconej w skłon wału umacniały 22 połączone z murem kamienno-ceglane ostrogi. Całość budowli nadawała Zamkowi widzianemu od wschodu modny wówczas charakter palazzo in fortezza i skutecznie zabezpieczała skarpę przed wylewami Wisły.

Około 1640 r. na bastionie północnym wzniesiono nawiązujący do wzorów włoskiej willi (namiotowy dach, dwie alkierzowe wieżyczki od strony Wisły) pałacyk dla brata Władysława IV – kardynała Karola Ferdynanda Wazy. Spalony i zrujnowany w czasach potopu szwedzkiego (1655-1656) budynek został rozebrany w 2. połowie XVII w. Wszystkie wymienione budowle są dobrze widoczne na widokach Warszawy Christiana Melicha z około 1625 r., Abrahama Boota z 1627 r. i Erika J. Dahlbergha z 1655 r. Ich pozostałości zostały rozpoznane w trakcie badań archeologicznych i architektoniczno- historycznych, prowadzonych w Zamku od roku 1994.
                               

Oprac. Marek Wrede



rys_3_400__bastion_pn_i_mur_waazowski.jpg
rys.1. Bastion północny i mur tzw. wazowski fortyfikacji zamkowych – fragment widoku Warszawy z 1627 r., rysunek Abrahama Boota; wł. Muzeum Narodowe w Gdańsku


rys_4_400__fortyfikacje_zamku_od_str_Wis__y_z_1656r.jpg
rys.2. Fortyfikacje Zamku od strony Wisły; na północnym bastionie pałacyk Karola Ferdynanda Wazy – fragment widoku Warszawy z 1656 r., miedzioryt Nicolasa Perelle według rysunku Erika J. Dahlbergha, Norymberga 1696; wł. Zamek Królewski w Warszawie. Fot. M. Bronarski